DOCUMENTAIRE
MET LEZINGEN OVER 
  
VAN DOESBURG

 
 


Boekomslag duitse biografie

 

Documentaire van Hank Onrust
Nelly van Doesburg
Sta op en verander de rotzooi
Leven en werk van haar en Theo van Doesburg
De documentaire heeft als invalshoek het leven van Nelly van Doesburg genomen om het werk en de impact van het werk van Theo van Doesburg over een langere tijd te illustreren.
Met lezing door kleurdeskundige ir. Mariël Polman
en inleiding architectuurhistorie ir. Gerrit Oorthuys



Avond ingeleid door de documentaire makers Hank Onrust, Gerrit Oorthuys e.a..  Hank Onrust, tv-maker, Gerrit Oorthuys, architectuurhistoricus, samen maker van enkele bijzondere documentaires rond Nederlandse architecten en gebouwen
Beelden uit de tijd dat de architectuur ook in Nederland modern werd en men avant-gardistische ideeën in- en exporteerden.
In het drieluik over de oude Modernisten concentreren we ons na het focus op Mart Stam nu op de wegbereider en katalysator van het totale Moderne, Theo van Doesburg


Theo van Doesburg (1883-1931) Küpper, Christiaan Emil Marie ,
(pseudoniemen Theo van Doesburg , I.K. Bonset en Aldo Camini),
Van Doesburg werd op 30 augustus 1883 in Utrecht geboren als Christiaan Emile Marie Küpper. Hij noemde zich naar zijn stiefvader, Theodorus Doesburg.

 

De impact en het werk van Stijlkunstenaar en architect Theo van Doesburg (1883-1931) bekijken we via twee invalshoeken.
Via de documentairefilm van Hank Onrust
over Nelly van Moorsel (1899-1975)
en het leven naast "De Stijl".


Nelly van Moorsel, de derde echtgenote, was 10 jaar getrouwd met Theo van Doesburg toen hij op 47-jarige leeftijd in 1931 overleed.

Tweede invalshoek is een
lezing van kleurdeskundige ir. Mariël Polman
die voor de Rijksdienst Monumentenzorg betrokken is bij de restauratie
van het Aubette uitgaanscentrum in Straatsburg (de Sixtijnse Kapel van de Modernisten) en van Doesburgs atelierwoning in Meudon, die nu van de Nederlandse staat is.
In plaats van achteraf toegevoegd, is de kleur bij van Doesburg vanaf het begin in het ontwerpproces bepalend en de drager en motor of ziel van het concept.
Kleurdeskundige Polman zal aan de hand van haar ervaring met twee restauraties, waar ze bij betrokken is, laten zien hoe dit aspect in stand is gebleven en wordt gehouden.
 

We kijken vooral in het verleden via de film en via de lezing naar hoe we nu deze markante werken gebruiken en behouden.

     

Na Mariël Polman  zal Hank Onrust zijn documentairefilm inleiden en eventueel nabespreken
Nelly van Doesburg, die na de dood van van Doesburg zijn en haar netwerk is blijven exploreren, zag als haar levenstaak het verder dragen van het ideeëngoed van van Doesburg.
Nelly van Doesburg is zowel vanwege haar omgang met Theo (beter gesteld zijn omgang met haar) als haar omgang met de belangrijke en invloedrijke Europese avant-garde van vooral de eerste helft van de twintigste eeuw van ongekende reputatie.
 

De documentaire heeft als invalshoek het leven van Nelly van Doesburg genomen om het werk en de impact van het werk van Theo van Doesburg te illustreren. Het leven van Nelly van Doesburg was echter zo groots dat het werk van Theo er bijna ondergeschikt aan raakte. Haar leven was op zich een kunstwerk
Hank Onrust gebruikt twee vertellers, de nicht en kunsthistorica Wies van Moorsel, die ook een biografie geschreven heeft over Nelly, en K. Schippers. Hun verhaal brengt de archiefbeelden van deze kunsthistorie tot leven. Nelly van Doesburg leefde ook na het overlijden van Theo tot aan haar dood in het bruisende avant-garde netwerk.
Vanaf het moment dat zij een lezing van van Doesburg over "De Stijl" hoorde wist ze dat zij hem bij het uitdragen van deze visie moest helpen en dat bleef ze doen tot aan haar dood.
Dit maakt de documentaire zo interessant omdat het het beeld tekent van de kunststromingen die de Stijl zijn context gaf en geeft. Door de "Dolle pret", citaat K. Schippers, en de diepe vriendschappen en breuken die in het internationale gezelschap heersten wordt het "Kunstgeschiedenis" zoals je het altijd al verteld wilde hebben.

Ter afsluiting een korte dadaïstische voordracht door Wies van Moorsel (nichtje en biograaf), voordracht en Peter Beijersbergen van Henegouwen piano uit het dadaïstische repertoire van Theo en Nelly Van Doesburg.

  1. Vittorio Rieti: ‘Militaire mars voor de mieren’ (piano)
  2. Heinrich Heine: ‘Es fiel ein Reif in der Frühlingsnacht’ met Fréderique Chopin: ‘Etude’ (fragment)
  3. Theo van Doesburg: ‘Voorbijtrekkende Troep’ met Josef Hauer: ‘Tanz’ (fragment)
  4. Kurt Schwitters: ‘An Anna Blume’ met Eric Satie: ‘Vexations’
     

Vermoedelijk einde programma rond 22.30

 

   

In de architectuur was Theo van Doesburg de pionier van de decompositie van het driedimensionale lichaam (volume) en de transformatie naar het vlak. Van Doesburg liet ons de quantumsprong maken van "solid" naar "plane" tot ruimte gecreëerd met vlakken waar het vlak in zijaanzicht de lijn wordt, die de geometrische vorm, de "solid" en contour van het gebouw tekent.

     
   
Van Doesburg verplaatste daarvoor het standpunt van de toeschouwer van VOOR het kunstwerk naar IN het kunstwerk.
Daarvoor was deze decompositie van het volume en massa nodig om in en buiten het kunstwerk vanaf ieder standpunt het kunstwerk van vlakken te laten werken en begrijpen. Dat hij vervolgens dit als een droste effect nog eens herhaalde door op de vlakken weer met vlakken te gaan werken maakte zijn werk nog gelaagder of geeft de oppervlakkige beschouwer de kans dit als louter decoratief te zien.
Zijn kunst hangt niet aan de wanden maar de wanden worden voor de toeschouwer het kunstwerk door de ruimtelijke werking en creëren een autonoom universum per kijker. Beeldende ruimte-tijd-schilderkunst noemt Doesburg dat.


"Zonder kleur is de architectuur uitdrukkingsloos, blind."
"De ruimte-tijd-schilderkunst moest het de mens mogelijk maken om de totale inhoud van de ruimte schilderkunstig (optisch-esthetisch) te gaan ervaren. Dit was een nieuwe ervaring, net zoals de eerste vlucht met een vliegtuig in de vrije ruimte dat was........
De beeldende ruimte-tijd-schilderkunst uit de twintigste eeuw maakt het de kunstenaar mogelijk om zijn grote droom te verwezenlijken: het plaatsen van de mens in de schilderkunst in plaats van ervoor. Het oppervlak is uiteindelijk de enige bepalende factor in de architectuur. De mens leeft niet in de constructie maar in de atmosfeer die door de oppervlakten wordt opgeroepen."
Theo van Doesburg (gepubliceerd in het geheel aan de Aubette gewijd nummer van De Stijl in 1928)
 


Interieur (de kleurweergave is zwak) en exterieur (1928) Aubette Straatsburg




  Videofragment Aubette  (mpeg 704 Kb)


 

Links over en rond van Doesburg
- Theo van Doesburg

- Nelly van Doesburg van Moorsel
- Over
- Mapping Modernism

 

Muziek-CD  DADA – Pianomuziek uit het repertoire van Pétro (Nelly) van Doesburg door Peter Beijersbergen van Henegouwen,


Boek
Wies van Moorsel,
De doorsnee is mij niet genoeg –Biografie van Nelly van Doesburg.
300 pagina's. ISBN 90-6168-966-X Veelal te koop in museum-winkels of
Boekhandel Steven Sterk 9,90 euro
Servetstraat 3, 3512 JG Utrecht
tel: 030-2340 580
boekhandelstevensterk@planet.nl

BOEK en Muziek-CD zijn op de avond verkrijgbaar