Het woonlandschap van Wijdeveld voor zijn stedeloze stad met 'Torenhuizen', het einde van de steden (plan rond 1925)

'Plan the Impossible' avond is een preview op een architectuurdrieluik van drie avonden in 2007 rond De Stijl modernisten. Verplichte stof nu De Stijl in de canon is opgenomen 'Plan the Impossible', het motto van H.Th. Wijdeveld, architect (1885 - 1987) die actief betrokken was bij de discussies van de modernisten en avant-gardisten (Van Doesburg, Stam, Mondriaan, Rietveld e.d.) en die zelf wereldberoemd werd met typografische vormgeving van zijn tijdschrift Wendingen. Zo beroemd dat hij door Frank Lloyd Wright als docent naar Amerika werd gehaald. Wijdeveld stellen wij als venster op de modernisten van De Stijl centraal. Zij propageerden en documenteerden de opvattingen via twee tijdschriften: "Wendingen", een initiatief van vooral Wijdeveld en het tijdschrift "De Stijl", een tijdschrift onder beheer van Theo van Doesburg. De Stijl werd de stijl aanduiding van de wending die zij in de vormgeving trachten te bewerkstelligen.
 

Tijdens deze avond zal Hank Onrust vertellen over Wijdeveld en over zijn persoonlijke relatie met Wijdeveld. Daarbij zal de documentaire die Onrust in 1975 over Wijdeveld maakte, Plan the Impossible, worden getoond. In de documentaire laat Hank Onrust vooral Wijdeveld aan het woord, die ons op charmante wijze rondleidt door het culturele klimaat van de eerste helft van de vorige eeuw en de loopbaan van een architect toen.
 
 

Wijdeveld begon zijn loopbaan bij Berlage en heeft voor Berlage als opzichter onder andere enige tijd bij de bouw van kasteel Haarzuilens gewerkt. In de documentaire zit hierover een onvergetelijk theatraal moment. Later vertrok hij naar Parijs en heeft vanuit Parijs voor Cordonnier aan het Vredespaleis in den Haag getekend. Hierna maakte hij zijn stijlwending. Daarna maakte hij als architect deel uit van de expressionistische Amsterdamse School en werkte  aan de invulling van Berlage's stedebouwkundig Plan Zuid voor Amsterdam.

Als veel ontwerpers van zijn tijd was hij een breed kunstenaar. Zo richtte hij het tijdschrift "Wendingen" op en gaf dat op internationaal gewaardeerde wijze typografisch vorm.
 

Wijdeveld ging uiteindelijk vooral zijn eigen weg, de weg  van zijn profetische en vooral utopische gemeenschaps-ideologie gebaseerd op grootschaligheid, dit om bovenal de mens in contact te brengen met de "totale ruimte".

Met zijn grootschalige theatrale ingrepen probeerde Wijdeveld steeds de in zijn visie exploderende toekomst die evalueerde in de richting van dystopie om te buigen naar utopie.
Tegenover de moderne rationele utilitaire stedenbouw zette hij de utopische stedenbouw

Met als motto 'Plan the Impossible' ontwierp Wijdeveld een nieuwe wereld, die een alternatief bood voor de volgens hem chaotische moderne metropool.
In meeslepende plannen en tekeningen riep hij beelden op van een stedeloze stad of een woest oerlandschap met snelwegen en enorme wolkenkrabbers, "torenhuizen", in het groen. Met het open karakter zoals later de Bijlmer bedoeld was, maar dan met echte "torenhuizen" zoals de beoogde Belle van Zuylen toren. In dit landschap ensceneerde hij collectieve ervaringen via spectaculaire blikvangers als een pier, theaters en musea of een schacht naar het midden van de aarde en met wat hij noemde gemusealiseerde oude binnensteden. Wijdeveld ontwierp ook een stedenbouwkundig groeiscenario voor Amsterdam.

Groeiscenario voor de stad Amsterdam

Wijdeveld manoeuvreerde zich in een isolement door het samenvallen van enkele van zijn idealistische denkbeelden met het fascisme.



Hij schikte zich uiteindelijk in de weg van de consumptiemaatschappij en ontwierp in de zestiger jaren bungalow- en recreatieparken.
Kortom een boeiend mens in een boeiend tijdsgewricht.

 

Hank Onrust(1941), tv-maker, is oprichter en/of was eindredacteur van kunst- en cultuurprogramma's op de televisie, zoals R.A.M., De Ivoren Toren, Het Heilig Vuur, Atlantis en Noorderlicht. Onrust maakte naast de documentaire over Wijdeveld ook documentaires over een aantal andere architecten. (Onrust was ook lid van de commissie Stimuleringsfonds voor Architectuur).

Hank Onrust heeft eigenlijk geen beelden nodig om zijn gehoor te boeien.  U zult mee maken dat architectuurhistorie naast interessant ook gewoon amusant kan zijn.
Wijdeveld stelde al:
"De kunst verdwijnt om onbewust en algemeen te worden"

Links

• Boek "Ontwerp het onmogelijke"
• Hank Onrust over Wijdeveld eerder in het NAI
• Theatrale planologie, www.8weekly.nl over de tentoonstelling
• H.Th. Wijdeveld. Art deco-ontwerpen op papier www.meermanno.nl
• Theatrale verbeeldingskracht architectenweb.nl
   

Werk van Wijdeveld in de foto beeldbank